2. İnönü Savaşı

1 Nisan1921`de bugün 2. İnönü savaşı kazanıldı. Bu savaşa katılan tüm askerleri saygı ve özlemle andık.

 

II. İnönü Savaşını ele almadan önce bu savaşın tarihî zeminini kısaca hatırlatmak gerekir.
Bu arada 1920 yılının Aralık ayında Çerkez Ethem ve kardeşleri düzenli orduya girmeyi reddederek Türk hükümetine karşı ayaklandı. 6 Ocak 1921’de de Yunanlılar Anadolu içlerine ilerlemeye başladılar. 11 Ocak 1921 günü sonuçlanan Birinci İnönü Zaferiyle Çerkez Ethem’i destekleyen Yunanlılar hezimete uğratıldılar.

Çerkez Ethem Yunanlılara sığındı, kuvvetlerinin bir kısmı da millî orduya katıldılar.

Yunanlılar, I. İnönü Savaşının kendi aleyhlerine verdiği acı sonucu unutamadılar. I. İnönü Savaşının, yani Yunanlıların geri çekilmeleriyle sona erişinden 2 ay 12 gün sonra, 23 Mart 1921’de yeniden saldırıya geçtiler. İki ordunun da güç durumu öncekinden farklıydı.. Yunanlılar yeni takviyeler almıştı. Türk Ordusu da Ocak-Mart ayları içerisinde yeniden teşkilâtlanma ve güç kazanma içinde oldu.

Ancak her haliyle Yunan Ordusu sayıca ve askerî donanımca Türk birliklerinden daha şanslıydı. Ellerindeki teknik imkanlara dayanan ve güvenen Yunanlılar Bursa Cephesi’nden İnönü    istikametine doğru saldırıya geçtiler
İkinci İnönü Muharebesi (23/31 Mart 1921) İnönü mevzii ile Afyon bölgesinde cereyan etmiştir. Yunanlılar 26 Mart’ta Afyon’u işgal etti. Yunanlılarla sıcak temas, düşman üzerine yapılan kararlı taarruz 27 Mart 1921 günü İnegöl Cephesinde başladı. Savaş 30 Mart’a kadar 3 gün sürdü.. Bilecik-Pazaryeri yönünden ilerleyen Yunan birlikleri 27 Mart günü İnönü mevzilerinde Türk birlikleriyle muharebeye başladı. Fakat üç gün süren direniş sonucunda Yunan birlikleri geri püskürtüldü. 30 Mart'ta yaptıkları ikinci saldırıda da geri püskürtülünce Yunan birlikleri geri çekilmeye başladılar Türk Ordusu büyük güçlükler içinde, bütün ihtiyat kuvvetlerini de kullanmak suretiyle, üstün kahramanlıklar gösterdi. 31 Mart’ta düşman cephesinde sarsıntılar başladı.Türk kuvvetlerinden silâh ve sayıca üstün olan Yunan birlikleri, Türk ordusunun başında bulunan İsmet Paşanın dirayetli tutumu ile kısa sürede bozguna uğratılmıştır. Geri çekilen Yunan ordusuna Türk süvarileri tarafından Yenişehir ovasında kuvvetli bir darbe indirilmiştir.İsmet Bey bütün birliklerine taarruz emrini verdi, akşama doğru Yunan Ordusu ric’at etmeye başladı.

Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa tarafından 1 Nisan 1921'de TBMM Başkanı Mustafa Kemal Paşaya telgrafla duyurulur. " Düşman , binlerce ölüsüyle doldurduğu savaş meydanını silâhlarımıza bırakmıştır" diye çekilen telgrafa Mustafa Kemal Paşa cevaben "... Siz orada yalnız düşmanı değil milletin makus talihini de yendiniz. İstilâ altındaki topraklarımızla beraber bütün vatan, bugün en ücra köşelerine kadar zaferinizi kutluyor." diye yazmıştır.

İkinci İnönü zaferi, bütün yurtta büyük bir sevinç uyandırmıştır. Genç yaşlı, kadın erkek Ankara halkı, zafer haberlerini duymak için Meclise gitmiştir. Daha sonra zaferi kutlamak için Namazgâh'a gidilmiştir. Diğer illerde de kutlamalar yapılmış ve Büyük Millet Meclisine kutlama telgrafları çekilmiştir. Zafer kazanan askerlere Metris Tepe'de bir ziyafet verilir ve davul zurna eşliğinde Zeybek, Laz, Kafkas oyunları oynanır. Fevzi Paşa, kendisini kutlayan ve ayakta alkışlayan mebuslara İkinci İnönü Muharebelerini anlatır. "Zafer, milletin fedakar, kahraman çocuklarına aittir" der.

İnönü muharebeleri elbette ki netice harpleri değildir. Bunlara Batı Anadolu'da muntazam ordu hareketlerinin ancak başlangıcı denilebilir. Çünkü İnönü muharebelerine kadar olan askerî savaşlarımız tek kumanda altına alınmış, merkezi bir kurmay heyeti tarafından yönetilen cephe hareketleri olmamıştır. Zaten Yunanların ilerleyişini durduracak bir merkez olmadığı gibi bu harekata girişecek birlikler de yoktu. Bu nedenle İnönü muharebeleri Yunanlara artık rahatça Anadolu'yu işgal edemeyecekleri mesajını vermiştir.

İkinci İnönü Savaşı'ndan sonra TBMM Hükümeti varlığını bütün Avrupa devletlerine kabul ettirerek durumunu güçlendirmiştir. Halkın hükümete ve ordusuna güveni arttığı gibi Mustafa Kemal Paşanın TBMM'deki ve Türk milleti üzerindeki otoritesi güçlenmiştir. Türk ordusunun kazandığı başarı Fransızlarla İtalyanların işgal bölgelerinden yavaş yavaş çekilmelerine de zemin hazırlamıştır.

Bu muharebeden sonra Batı Cephesi'nin güney kesiminde yer alan birlikler 1921 yılı Nisan ayı başında Aslıhanlar ve Dumlupınar bölgesinde Yunanlarla yapılan savaşta başarısızlığa uğramış ve Afyon'un doğusunda bulunan savunma hattına çekilmek durumunda kalmıştır.

II. İnönü Zaferi’nden sonradır ki iç ayaklanmaların bastırılması (Koçkiri gibi) sağlandı.

TBMM ve Millî Hükümet kendisine çeki-düzen verdi. Ordu güçlendirildi. Mustafa

Kemal Paşa Başkomutan olarak görevlendirildi. Tekâlif-i Milliye Kanunu çıkartılarak bütün halkın katkısı sağlandı.

Sakarya ve Dumlupınar Zaferlerini takiben 9 Eylül 1922’de İzmir’den Yunanlılar  atıldılar.

11 Ekim 1922’de imzalanan Mudanya Mütarekesi (Silah bırakışması) ile Türk Kurtuluş Savaşı sona erdi.

Son söz olarak yeniden hatırlatalım ki II. İnönü Savaşı Anadolu Türk halkını galeyana getiren Millî Hükümete ve Büyük Millet Meclisine güveni ve bağlılığı sağlayan, düşmanı duraklatan itici bir güç olmuştur. Millî Mücadele hareketinin ivme kazanmasına sebep olmuştur.

Özetle söylemek gerekirse II. İnönü Zaferi Anadolu insanını sevindirmekle kalmamış, Türk Ordusuna moral, Millet Meclisine itibar ve güç, millete heyecan ve savunma aşkı kazandırmış,İşgalcilerde ise korku uyandırmıştır.

 

Kaynak : İnönü vakfı ; Hazırlayan: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt           (ATASE)Bşk.

 

Yrd. Doç. Dr Ahmet Vehbi Ecer ; ,ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ DERGİSİ